Путин, Владимир Владимирович

10th Prime Minister of Russia
Влади́мир Влади́мирович Пу́тин

әрекеттегі
лауазымына ие болуы 8 May 2008
Президент	Dmitry Medvedev
Ізашары	Viktor Zubkov
Chairman of United Russia
әрекеттегі
лауазымына ие болуы 7 May 2008
Ізашары	Boris Gryzlov
2nd President of Russia
лауазымына ие болғаны 7 May 2000 — 7 May 2008 Acting: 31 December 1999 – 7 May 2000
Премьер-министр	Mikhail Kasyanov Viktor Khristenko (Acting) Mikhail Fradkov Viktor Zubkov
Ізашары	Борис Ельцин
Ізабасары	Дмитрий Медведев
6th Prime Minister of Russia
лауазымына ие болғаны 8 August 1999 — 7 May 2000
Президент	Boris Yeltsin
Ізашары	Sergei Stepashin
Ізабасары	Mikhail Kasyanov

Дүниеге келгені	1952 қазанның 07 (56 жаста) Leningrad, Russian SFSR, Soviet Union (now Saint Petersburg, Russia)
Саяси партиясы	CPSU (prior 1991) Non-partisan (since 1991) United Russia (Chairman non-member)^[1]
Жұбайы	Lyudmila Putina^[2]
Балалары	Mariya (1985), Katerina (1986)
Оқу орны	Saint Petersburg State University
Діні	Russian Orthodox
Қолтаңбасы

Путин, Владимир Владимирович — Ресей Федерациясының 2-ші президенті. Владимир Владимирович Путин 1952 жылы 7 қазанда Ленинградта дүниеге келген. 1975 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің заң факультетін бітіргеннен кейін мемлекет қауіпсіздігі органдарына жұмысқа жіберілген. 1985-1990 жылдар аралығында сол кездегі ГДР-де болғаны да бар. ЛГУ ректорының көмекшісі, қалалық кеңес төрағасының кеңесшісі, Ленинград мэриясының сыртқы байланыстар комитетінің төрағасы сияқты қызметтер атқарған. Владимир Владимировичтің мықшегедей мықтылығы, шиыршық атқан шымырлығы 1999 жылдың тамызында Ресей Федерациясы үкіметінің төрағасы болып тағайындалған тұстан бастап шындап танылды. Сол жылдың 31 желтоқсанынан Ресей Президентінің міндетін атқаруға кіріскен.

[өңдеу] Путин басқару нәтижесі

Елді Путин басқарғалы бергі сегіз жылдың басты олжасы – отаншылдықтың орасан артқаны. Путин Ресейдің біртұтастығын сақтауды салған беттен қатты қолға алды. Ол 2000 жылғы 26 наурыздағы президент сайлауынан кейін өз қызметіне ресми түрде 7 мамырда кірісті. Іле-шала, 13 мамырда Путин жеті федералдық округ құру туралы ұсыныс жасап, ол округтарға өзінің өкілетті өкілдерін тағайындады, сөйтіп өңір басшыларына өзінің ықпалын күшейтті. Араға 10-ақ күн түскенде, 17 мамырда Парламенттің жоғарғы палатасын жасақтаудың жаңа тәртібін енгізді. Оған дейін Федерация Кеңесі губернаторлардан құралатын, губернаторлардың әрі орындаушылық, әрі заң шығарушылық тармақтарда қатар тұруы расында да көкейге қонбайтын нәрсе еді, енді олар Федерация Кеңесіне өз өкілдерін жіберетін болып белгіленді. Сол күні Путин Орталық пен федерация субъектілерінің қарым-қатынасына байланысты тағы бір маңызды бастама көтерді, оның мәні негізінен өңірлік лидерлердің орынсыз дабырайтылған ықпалын кемітуге тірелетін. Бұл жолда Путин ештеңеден тайынған жоқ. Тіпті 2004 жылдың күзінде Бесланда болған лаңкестік шараны да өз мақсатына пайдалана білді: бірнеше күннен кейін-ақ Мемлекеттік Думаға губернатор сайлауларынан бас тарту туралы заң жобасын енгіздірді, губернаторлар есін жиып үлгергенше қанды қырғыннан кейін қаны қатып тұрған депутаттар заңды қабылдап та жіберді. Путин билікке келісімен-ақ басталған екінші чешен соғысы оның алған беттен қайтпайтынын анық көрсетті. Дубровкадағы Театр орталығында лаңкестер көрермендерді кепілдікке алып, қойылған шартқа келіспей тұрған тұста, тіпті, әлеуетті күштер театр залына улы газ жіберіп, лаңкестермен бірге залда қалған санаулы көрермендерді де амалсыз құрбандыққа шалуға дейін барды. 2005 жылғы 13 қарашада Нальчиктегі бүлікті қанға бөктіріп басу, 2005 жылғы 8 наурызда Аслан Масхадовтың, 2006 жылғы 10 шілдеде Шәміл Басаевтың көзін жою енді Ресей жерінде Буденновск қырғыны сияқты масқара жағдай, Хасавюрт келісімі сияқты шегініс болмайтындығын бүкіл әлемге ашық айттырды. Мемлекеттік Дума тиісті заңға қаза тапқан лаңкестердің денесін жер қойнына тапсыру үшін туған-туысқандарына беруге тыйым салатын түзетулер енгізді. Батыстағылардың адам құқы деп, жариялылық деп, сөз бостандығы деп бажылдағанына қарамай, Путин әкімшілігі Кавказдағы соғыс тақырыбын бұқаралық ақпарат құралдарында көрсетуге, жазуға іс жүзінде тыйым салды. Бұл орайда соғыс жағдайында БАҚ-тардың мүмкіндігі мемлекет тарапынан шектелетіндігі жөніндегі халықаралық құқық нормалары ептілікпен пайдаланылды. Осыдан сегіз жыл бұрын лаңкестер Дағыстанға басып кіріп, Ресейдің әр жеріндегі қалаларда үйлерді жарып жатқан еді. Бүгінде елдің ыдырауы толық тоқтатылды, Солтүстік Кавказдағы соғыс өрті өшірілді, Чешенстан федерацияның толыққанды субъектісіне айналды. Бұл – факт.

Елді әкімшілік-территориялық және саяси орталықтандыру мәселесінің шешілуі Президентке бүкіл билікті біржолата бергізді әрі оның жауапкершілік жүгін де күрт арттырды. Өйтпесе болмай бара жатыр еді. Бір өлкеде сатириктердің жазған мәтіндерін жаттап алып, сахнадан, телеэкраннан жатық орындаумен аты шыққан әртістің губернаторлыққа сайланып кеткенін біз де ұмыта қойған жоқпыз. Ресейден көргенінің бәрін үздік үлгідей ұсынатын біздегі біраз саясаткерлердің әкімдерді халық сайлауы керек деп біраз даурығып барып басылғаны да есімізде. Федерациялық Ресейдің өзі бұл жолдан бас тартуы унитарлық Қазақстанның жағдайында ел тағдырына эксперимент жасауға тіпті де болмайтынын анық ұғындырып берді. Бүгінде әкімдерді тағайындау халық сайлаған мәслихаттар депутаттарының келісімімен жүзеге асырылып жүр.

Путин елді басқарған алғашқы жылдардың өзінде билікті меншіктеуге тыйым салынды, билік олигархтар қолынан жұлып алынды, сөйтіп, халықтың мемлекетке сенімі қалпына келтірілді. Соңғы мәселенің ұлттық қадір-қасиетке тікелей қатысы бар екенін жасырмай айтқанымыз жөн шығар. Путин ақпараттық империялардың олигархтарға тәуелділігі жағдайында ешқандай да мемлекеттік идея көңілдегідей жүзеге асырылмайтынын әуел бастан-ақ айқын ұғынған. Ол істі Ельциннің тұсында қолға алмауының өзінен Путиннің ақылы мен айласы, арыны мен абайлағыштығы қатар жүретін сұңғыла саясаткерлігін көреміз. Ельцинді екінші рет таққа отырғызуға барын аямаған Борис Березовскиймен бетпе-бет келу Борис Николаевичке қарсы шығудай қабылданар еді. Чешенстандағы террорға қарсы операцияларды көрсетуге байланысты қойылған шектеулерді бұзған, Путиннің өзінің қадірін кетіруге арналған хабарлар дайындаған арналардың иелері – В.Гусинский мен Б.Березовский бірінен кейін бірі шетелге қашуға мәжбүр етілді. Қалың қалталылардың саясатқа сұғынуы қандайлық қатер екенін анық білетін Путин келесі соққысын ЮКОС-тың иесі М.Ходорковскийге бағыттады. Ресей сарапшыларының жазуына қарағанда, Ходорковский 2003-2004 жылдардағы сайлау науқаны кезінде Думаға өтетін партияларды меймілдете қаржыландыра бастаған, ондағы ойы өзі өткізген депутаттар арқылы премьер орынтағына ие болу, онан әрі елдегі басты билікті қолға алу көрінеді. Қалай дегенде де, Путин өз оппоненттерін материалдық ресурстардан айырудың құқықтық тетіктерін дәл таба білді. Атам заманғы грек ойшылы Менандрдың “Адал адам ешқашан бай бола алмайды” дегені дұрыс емес, бірақ адал адамның аса бай болуы қай заманда да қиын ба деп те қаласың кейде. Мүмкін екендігін теріске шығармаймыз, әрине. Ондаған миллиард долларлық жеке байлығын жинаған Гусинскийдің де, Березовскийдің де, Ходорковскийдің де табиғи монополияларындағы қисапсыз қаржының қайнар көзі жекешелендіру желігіндегі жөнсіздік екенін дәлелдеу тіпті де қиын емес еді. Ходорковскийді қамауға алу, артынша ЮКОС-ты қайта жекешелендіру Кремльдің ақшалы алпауыттармен айқасындағы айтулы жеңісіне айналды. Мұның ұлттық қадір-қасиетке қандайлық қатысы бары көзі қарақты оқырманға жақсы мәлім. Әрине, Путин оларды еврей ұлтының өкілдері ретінде қудалаған жоқ, заңды белден басып байыған тойымсыздар ретінде қудалады. Сонымен бірге арғы бабаларының арасында шовинистік айтаққа еріп, “Жөйітті ұр, Ресейді құтқар!” деп ұрандағандар да табылатын ұлттың кейбір бөлігінде Путиннің бұл қадамына осы қырынан қарап айызы қанғандар да аз болмағанын, айналып келгенде мұның өзі қоғамдық пікірде орыстың омырауын көтерте түскенін атымен ескермеудің тағы жөні жоқ.

[өңдеу] Экономикадағы табыстар

Оның тұсында елдегі экономикалық және саяси құлдырау тоқтатылды, көпсубъектілі экономикаға негіз қаланды, 90-жылдардағы жекешелендіру кезінде жол берілген қателіктерді түзету қолға алынды, Ресейдің сыртқы қарызын күрт кемітудің сәті түсті, экономиканың инновациялық сипатына бет бұру басталды, халықтың әл-ауқаты анағұрлым жақсарды. Өткен сегіз жылдың ішінде Ресейде адамдардың нақты табысы 2,5 есе артты. Жұмыссыздық пен кедейшілік мөлшері 2 еседен артық кеміді. Экономикаға тартылған шетелдік инвестицияның көлемі 7 есе өсті. Ресейдің шет елдермен сауда айналымы 5 еседен астам артты.

Путиннің осы сегіз жылда тындырған тағы бір ірі ісі – Ресейдің әлемдік аренаға қуатты мемлекет ретінде қайта оралғандығы. 4 желтоқсанда жариялаған “Путин партиясы” атты мақаламызда: “Ресей идеясы мың жыл бойы тәуелсіз сыртқы саясат жүргізіп келген бұл елдің халықаралық аренадағы абыройын бірте-бірте қалпына келтіре бастады. Тап қазір ана бір жылғы Косоводағыдай сын сағат туа қалса, Ресейдің бұғынып қалмайтыны баршаға белгілі”, деп жазған екенбіз. Аузымызға Косовоның қалай түскенін қайдам. Сол бітеу жараның бір жарылмай қоймайтынын түйсікпен болса да шамалаған шығармыз. Қазір сондай сын сағат шынында да туып отыр. Сондай сын сағатта Ресей бұғынып қалған жоқ. Президенттіктен үміткер Дмитрий Медведев сайлау сайысымен жанталасып жүріп, Сербияға барып қайтуға, Мәскеудің Косово егемендігін мойындамайтындығын ашық айтуға уақыт тапты. Ал кезінде еңіреген ер дейтін Ельциннің өзі Сербияны НАТО ұшақтарының бомбылауына келіскен еді. Балкандағы оқиғалардың қалай өрбитінін болжау қиын, алайда, бір ұлттың мемлекеті әлемде біреуден артық болуы түптің түбінде жақсылыққа апармайтынын біз дәйім есте ұстауға тиіспіз…