ესპანეთი

Reino de España
ესპანეთის სამეფო

დროშა გერბი
ჰიმნი: Marcha Real
დევიზი: Plus Ultra
დედაქალაქი	მადრიდი 40°26′N 3°42′W
უდიდესი ქალაქი	მადრიდი
ოფიც. ენები	ესპანური
მთავრობა	კონსტიტუციური მონარქია
-მეფე	ხუან კარლოს I
-პრ.-მინისტრი	ხოსე ლუის როდრიგეს საპატერო
ფართობი  - საერთო    - წყალი (%)	504,782 კმ² (51-ე)     1.04%
მოსახლეობა  - 2007 სავ.  - სიმჭიდროვე	45,116,894 (28-ე) 79 ად./კმ²
მშპ (ppp)  - საერთო  - ერთ მოსახლეზე	2006მიახლ. $1.261 მილიარდი (მე-11) $27,950 (27-ე)
აგი (2005)	0.949 (მაღალი) (მე-13)
ვალუტა	ევრო (EUR)
დროის სარტყელი	CET (UTC +1სთ.)
-ზაფხულის დრო	CET (UTC +2სთ.)
ქვეყნის კოდი	ESP
ccTLD	.es
სატელეფონო კოდი	+34

[რედაქტირება] სახელწოდება

• ოფიციალური: ქართულად - ესპანეთის სამეფო; ესპანურად - Reino de España.
• ეტიმოლოგია - სავარაუდოდ სახელს სემიტური წარმომავლობა აქვს და ნიშნავს „დამალულს“. სხვა ვერსიით იგი ფინიკიურისგან წარმოსდგება და ნიშნავს “კურდღლების სანაპიროს”.
• ქვეყნის კოდი - ES.

[რედაქტირება] გეოგრაფია

ესპანეთის სამეფო

ქვეყანა დასავლეთ ევროპაში, პირენეის ნახევარკუნძულზე. მოსაზღვრე ქვეყნებია: საფრანგეთი, ანდორა, პორტუგალია.

• ფართობი - 504.782 კვ.კმ.
• ბუნება: გეოგრაფიული რაიონები – ცენტრალური ესპანეთი (el Centro) მესეტის პლატოთი, ჩრდილოეთი (el Norte), აღმოსავლეთი (el Este) ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ზოლში, სამხრეთი (el Sur) ხმელთაშუა ზღვასა და ატლანტის ოკეანეს შორის მოქცეული არე. მთათა სისტემები - პირენეები, სიერა მორენა, იბერიისა და კანტაბრიის მთები; უმაღლესი მწვერვალები (მ) - პიკო დე ტეიდე 3.718 (კანარის კ-ებზე), მულასენი 3.478, პიკო დე ანეტო 3.404; მთავარი მდინარეები (კმ) - ებრო 910, ტახო (ტეჟუ) 790 (სულ 1.007), გვადიანა 778, დუერო 700 (სულ 895), გვადალკვივირი 657; უდიდესი ტბა - ემბალსე დე ალკანტარა (ხელოვნური); მთ. კუნძულები (კვ.კმ) - კანარის 7.447 (მათ შორის: ტენერიფე 2.034, ფუენტევენტურა 1.660, დიდი კანარი 1.560, ლანზაროტე 846, ლა-პალმა 708), ბალეარის 4.992 (მათ შორის: მაიორკა 3.640); კლიმატი - ოკეანური, ზომიერი.
• ბუნებრივი რესურსები - ქვანახშირი, რკინის მადანი, ურანი, ვერცხლისწყალი, პირიტი, თაბაშირი, თუთია, ტყვია, ვოლფრამი, სპილენძი, ჰიდროენერგია, სასოფლო-სამეურნეო მიწები.

[რედაქტირება] სახელმწიფო

• პოლიტიკური სისტემა - კონსტიტუციური მონარქია.
• სახელმწიფოს მეთაური - მეფე ხუან კარლოს I (Juan Carlos I,1975).
• მთავრობის მეთაური - პრემიერ-მინისტრი.
• საკანონმდებლო ორგანო – გენერალური კორტესები, შედგება სენატისა (256 წევრი) და კონგრესისაგან (350 წევრი).
• ეროვნული დღესასწაული - 12 ოქტომბერი - ესპანელი ერის დღე (ქ.კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენის თარიღი).

• ადმინისტრაციული დაყოფა. ესპანეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედის 17 ავტონომიური რეგიონი (Comunidad autonoma): ანდალუსია, არაგონი, ასტურია, ბალეარის კუნძულები, ბასკეთი, გალისია, ესტრემადურა, ვალენსია, კანარის კუნძულები, კანტაბრია, კასტილია-ლა მანჩა, კასტილია და ლეონი, კატალონია, ლა რიოხა, მადრიდი, მურსია, ნავარა, აგრეთვე ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროზე მდებარე 2 ავტონომიური ქალაქი (ciudad autonoma) - სეუტა და მელილია.

[რედაქტირება] დემოგრაფია

• მოსახლეობა - 40,2 მლნ (2003), მათ შორის 69% ესპანელები, 18% კატალონიელები, 8% გალისიელები, 2% ბასკები.
• ენები – ესპანური (74%); კატალანური (17%); გალისიური (7%); ბასკური (2%).
• რელიგია - კათოლიციზმი.
• ქალაქები (ათ.) - მადრიდი (3.169, აგლომ. - 5.130), ბარსელონა (1.528, აგლომ. - 3.889), ვალენსია (741, აგლომ. - 1.407), სევილია (679, აგლომ. - 1.141), სარაგოსა (636), მალაგა (518, აგლომ. - 753), მურსია (394), ლას-პალმასი (348), ბილბაო (343, აგლომ. - 880).

[რედაქტირება] ეკონომიკა

ესპანეთის მონარქის ოფიციალური რეზიდენცია

ესპანეთი ინდუსტრიულ-აგრარული ქვეყანაა, ერთობლივი ეროვნული პროდუქტის მოცულობით (570 მლრდ $) მსოფლიოში მე-10 ადგილი უკავია.

• ე.ე.პ. სტრუქტურა (%) - სოფლის მეურნეობა - 3, მრეწველობა - 33, მომსახურება - 63;
• ე.ე.პ. (1 სულზე) - 14.490 $.
• უდიდესიკომპანიები - მარჩეი, ფიერო, ურკიხო, გარიჩესო, რუის-მატეოსი.
• ექსპორტი - ავტომობილები, ღვინო, ხილი, ბოსტნეული, ქიმიკატები, ფოლადი.
• ბიუჯეტი - 105,000 მლნ $.
• ვალუტა - ევრო (EUR); 2002 წლამდე ესპანური პესეტა.

[რედაქტირება] ისტორია

მე-20 საუკუნის დასაწყისში ქვეყანაში აქტიური პოლიტიკური ბრძოლა მიმდინარეობდა, რაც სამოქალაქო ომში გადაიზარდა (1936-1939). 1975 წლამდე ქვეყანას მართავდა დიქტატორი გენერალი ფრანსისკო ფრანკო, რის შემდეგაც აღდგენილ იქნა მონარქია. 1986 წელს ქვეყანა ევროკავშირის წევრი გახდა.

• ესპანეთის მმართველები.

1875-1885 : ბურბონების სახლი (ალფონსო XII)

1885-1886 : ბურბონების სახლი (მარია დე-ლას-მერსედესი)

1886-1931 : ბურბონების სახლი (ალფონსო XIII)

1931-1939 : ესპანეთის მეორე რესპუბლიკა

1939-1975 : ფრანკოს დიქტატურა

1975-20-- : ბურბონების სახლი (ხუან კარლოს I)

[რედაქტირება] მემკვიდრეობა

• არქიტექტურა - კორდოვის ისტორიული ცენტრი, ალჰამბრა, ესკორიალის მონასტერი მადრიდში, ძველი ქალაქი სეგოვია და მისი აკვედუკი, ისტორიული ქალაქი ტოლედო, ოვიედოს ასტურიული მონუმენტები, სანტა მარია დე გვადალუპეს სამეფო მონასტერი;
• ლიტერატურა - ესპანური ეპოსი: სიმღერა ჩემს სიდზე (XII ს.).

[რედაქტირება] რესურსები ინტერნეტში

ვიკიციტატებში არის სტატია:

ესპანეთი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

ესპანეთი

ხ • გ • რ ესპანეთის ადმინისტრაციული ერთეულები

ავტონომიური რეგიონები ანდალუსია · არაგონი · ასტურია · ბალეარის კუნძულები · ბასკეთი · გალისია · ესტრემადურა · ვალენსია · კანარის კუნძულები · კანტაბრია · კასტილია და ლეონი · კასტილია-ლა მანჩა · კატალონია · ლა რიოხა · მადრიდი · მურსია · ნავარა ავტონომიური ქალაქები  |  სუვერენული ტერიტორიები მელილია · სეუტა  |  კუნძული ჩაფარინასი · პენიონ-დე-ალუსემასი · პენიონ-დე-ველეს-დე-ლა-გომერა  · კუნძული ალბორანი

ხ • გ • რ  ევროპის კავშირის წევრი ქვეყნები
ავსტრია · ბელგია · ბულგარეთი · გაერთიანებული სამეფო · გერმანია · დანია · ესპანეთი · ესტონეთი · ირლანდია · იტალია · კვიპროსი · ლატვია · ლიტვა · ლუქსემბურგი · მალტა · ნიდერლანდი · პოლონეთი · პორტუგალია · რუმინეთი · საბერძნეთი · საფრანგეთი · სლოვაკეთი · სლოვენია · უნგრეთი · ფინეთი · შვედეთი · ჩეხეთი