გერმანული ენა

ვიკიწიგნებში არის სახელმძღვანელო:

გერმანული ენა

გერმანული ენა — გერმანელთა, ავსტრიელთა, გერმანო-შვეიცარიელთა ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის გერმანულ ჯგუფს .

[რედაქტირება] ზოგადი ცნობები

• მოლაპარაკეთა რაოდენობა: < 100 მლნ
• ენის კოდი: de
• სახელწოდება: de - Deutsch; en - German; eo - Germana
• დამწერლობა: ლათინური

სალიტერატურო გერმანული ენა ჩამოყალიბდა VIII-IX სს-ში ძველზემოგერმანული დიალექტის საფუძველზე, XIII-XV სს-ში - საშუალოზემოგერმანულის და XV ს-დან - ახალზემოგერმანულის საფუძველზე. უძველესი წერილობითი ძეგლებია: სენ-გალენის ლათინურ-გერმანული გლოსარიუმი (VIII ს.), შესრულებული ალემანურ დიალექტზე, ისიდორის ტრაქტატის თარგმანი რაინ-ფრანკონულ დიალექტზე (IX ს-ის დასაწყისი).

[რედაქტირება] ანბანი

გერმანული ანბანი დაფუძვნებულია ლათინური ანბანის საფუძველზე. ანბანში სულ 26 ასო-ნიშანია, რომელთაგან 6 ხმოვანია, 20 თანხმოვანი.

ხმოვნები: A a, E e, I i, O o, U u, Y y.

გერმანულში, სხვა ევროპული ენებისგან განსხვავებით, ასო V იკითხება როგორც ჶ (Vater, Vier), ხოლო Z, როგორც ც. ასო-ბგერა r შეიძლება გამოითქვას როგორც რ, ან ღ. გარდა ამ ასოებისა, გერმანულში არის დამატებითი ნიშნები:

• Ä ä - ა უმლაუტით (დაახ. ე)
• Ö ö - ო უმლაუტით
• Ü ü - უ უმლაუტით
• ß - ss (გრძელი ს).

ß-ს ნაცვლად ბოლო დროს ხშირად იხმარება ss, მაგალითად Groß - Gross.

დიფტონგები და ასოთა კომბინაციები:

• eu - ოი (neu - ახალი)
• äu - ოი (träumen - ოცნება)
• ie - იი (wie - როგორ)
• ei - აი (eins - ერთი)
• h (ხმოვნის შემდეგ) - აგრძელებს ხმოვანს (gehen - წასვლა)
• s (ხმოვნის წინ) - ზ (sein - ყოფნა)
• s (თანხმოვნის წინ ან სიტყვის ბოლოში) - ს (eins - ერთი)
• st - შტ (straße - ქუჩა)
• sp - შპ (später - გვიან)
• g (სიტყვის ბოლოში) - ჰ (zwanzig - ოცი)
• ch - ხ (ich - მე)
• sch - შ (schlecht - ცუდი)
• tsch - ჩ (Deutsch - გერმანული)
• Dsch - ჯ (უცხოურიდან შემოსულ სიტყვებში: Aserbeidschan - აზერბაიჯანი)

[რედაქტირება] გრამატიკა

[რედაქტირება] მეტყველების ნაწილები

გერმანულ ენაში არის 11 მეტყველების ნაწილი:

• 1. ზმნა - das Verb
• 2. არსებითი სახელი - das Substantiv
• 3. არტიკლი - der Artikel
• 4. ზედსართავი სახელი - das Adjektiv
• 5. ნაცვალსახელი - das Pronomen
• 6. რიცხვითი სახელი - Das Numerale
• 7. ზმნიზედა - das Adverb
• 8. წინდებული - die Präposition
• 9. კავშირი - die Konjunktion
• 10. ნაწილაკი - die Partikel
• 11. შორისდებული - die Interjektion

[რედაქტირება] ზმნა (Das Verb)

გერმანულ ენაში არის პირიანი და უპირო ზმნები. ზმნის პირიანი ფორმები იუღლება. მათ აქვთ პირის, რიცხვის, დროის, გვარისა და კილოს კატეგორიები. ზმნის უპირო ფორმებია: საწყისი (Der Infinitiv) და მიმღეობა (das Partizip). უმეტესი გერმანული ზმნა წინადადებაში იხმარება სამივე პირთან და ორივე რიცხვში. მათ პირიანი ზმნები ეწოდებათ. ზოგიერთი ზმნა მხოლოდ უპირო წინადადებებში გვხვდება მხოლობითი რიცხვის III პირში. ასეთი ზმნები უპირო ზმნებია.

[რედაქტირება] ზმნის ძირითადი ფორმები

გერმანულ ზმნებს აქვთ სამი ძირითადი ფორმა:

1. განუსაზღვრელი ფორმა - Der Infinitiv I Aktiv
2. ნამყო თხრობითი - Das Präteritum Aktiv
3. მიმღეობა II - Das Partizip II

Infinitiv-ი არის ზმნის საწყისი ფორმა.

Präteritum-ს სუსტი უღლების ზმნები აწარმოებენ ფუძეზე -te ბოლოსართის დართვით:

fragen - fragte

sammeln - sammelte

ხოლო ძლიერი უღლების ზმნები Präteritum-ში დაბოლოებას არ იღებენ და ფუძისეულ ხმოვანს იცვლიენ:

schreiben - schrieb

spechen - sprach

Das Partizip II-ს სუსტი უღლების ზმნები აწარმოებენ ფუძეზე ge- თავსართისა და -t ბოლოსართის დართვით:

fragen - fragte - gefragt

baden - badete - gebadet

ძლიერი ზმნები Partizip II-ში ზოგჯერ კიდევ ერთხელ იცვლიან ფუძისეულ ხმოვანს და ge-en თავსართ ბოლოსართს დაირთავენ:

schreiben - schrieb - geschrieben

sprechen - sprach - gesprochen

[რედაქტირება] ზმნის დრო

გერმანულ ზმნას აქვს 6 დრო: ახლანდელი (Präsens), ნამყო თხრობითი (Präteritum), ნამყო სასაუბრო (Perfekt), ნამყო წინარე (Plusquamperfekt), მყოფადი I (Futurum-I), მყოფადი II (Futurum-II)

[რედაქტირება] ახლანდელი დრო (Präsens)

ზმნა ახლანდელ დროში, გამოხატავს საგნის მოქმედებას ან მდგომარეობას, რომელიც საუბრის მომენტში, აწმყოში ხდება:

Ich lese das Buch - მე ვკითხულობ წიგნს

Präsens-ი იწარმოება ზმნის Infinitiv-ის ფუძეზე პირის ნიშნების დართვით. Infinitiv-ის ფუძე მივიღებთ, თუ ზმნას ჩამოვაცილებთ -n, ან -en დაბოლოებას:

machen - mach-en, schreiben - schreib-en.

უღლებისას ზმნა დაირთავს შემდეგ პირის ნიშნებს:

მაგალითად ზმნა machen (კეთება) იუღლება ასე:

[რედაქტირება] ნამყო თხრობითი (Präteritum)

Präteritum-ი გამოიყენება წარსულში მომხდარი ამბის გადმოსაცემად, მოსაყოლად. მისთვის დამახასიათებელია წარსულში დაუსრულებელი მოქმედების აღნიშვნა:

Ich las das Buch - მე ვკითხულობდი წიგნს

ზმნის პრეტერიტუმში უღლებისთვის მის მეორე ძირითად ფორმას (იხ. ზმნის სამი ძირითადი ფორმა) უნდა დავურთოთ პირის ნიშნები:

მაგალითად ზმნა wohnen (ცხოვრება):

[რედაქტირება] ნამყო სასაუბრო (Perfekt)

Perfekt-ი გამოიყენება წარსულში მომხდარი, უკვე დასრულებული მოქმედების გადმოსაცემად.

Ich habe ein Buch gekauft - მე ვიყიდე წიგნი

Perfekt-ი იწარმოება საუღლებელი ზმნის Partizip-II-ით (იხ. ზმნის სამი ძირითადი ფორმა)და დამხმარე ზმნის sein-ის ან haben-ის Präsens-ით. იუღლება მხოლოდ დამხმარე ზმნა, ხოლო საუღლებელი ზმნის Partizip-II უცვლელი რჩება და წინადადების ბოლოში გადადის:

Ich habe gelesen - მე წავიკითხე
მწვანე - დამხმარე ზმნა; წითელი - საუღლებელი ზმნა

მაგალითად sein-ით იწარმოება ზმნა kommen (მოსვლა):

ხოლო haben-ით იწარმოება ზმნა wollen (სურვილი):

Perfekt-ი haben-ით იწარმოება, თუ საუღლებელი ზმნა:

1. არის გარდამავალი - nehmen, sagen, schreiben
2. არის უკუქცევითი - sich erholen, sich anziehen,
3. მოდალური - wollen, sollen, mussen...
4. გარდაუვალი ზმნები, რომლებიც საგნის უძრაობას გამოხატავენ - liegen, stehen, arbeiten,
5. უპირო ზმნები - regnen, donnern, blitzen...
6. და თვითონ haben

ხოლო sein-ით იწარმოება:

1. გარდაუვალი ზმნები რომლებიც საგნის გადაადგილებას გამოხატავენ - gehen, kommen, fahren,
2. გარდამავალი ზმნები, რომლებიც მდგომარეობის შეცვლეს გამოხატავენ - aufstehen, sterben,
3. დამხმარე ზმნები - sein და werden
4. ზმნები - bleiben, begegnen, geschehen, gelingen, passieren, folgen, falen და სხვა.

[რედაქტირება] ნამყო წინარე (Plusquamperfekt)

Plusquamperfeqt გამოიყენება წარსულში მომხდარი ამბის გადმოსაცემად, რომელიც უკვე დასრულებული იყო, ვიდრე მეორე მოქმედება დაიწყებოდა წარსულშივე. მეორე მოქმედება Prateritum-ით გამოიხატება.

Der Zug war schon abgefahren, als ich zum Bahnhoh kam - მატარებელი უკვე წასული იყო, როცა მე სადგურში მივედი.

Plusquamperfeqt-ი იწარმოება დამხმარე ზმნების sein-ისა და haben-ის Prateritum-ით და საუღლებელი ზმნის Partizip-II-თი. haben-ისა და sein-ის შერჩევის წესი იგივეა, რაც Perfekt-ის შემთხვევაში:

haben

sein

[რედაქტირება] მყოფადი I (Futurum-I)

Futurum-I იხმარება იმ ამბის გადმოსაცემად, რომელიც მომავალში რეალურად უნდა შესრულდეს. Futurum I იწარმოება დამხმარე ზმნის werden-ის Prasens-იტა და საუღლებელი ზმნის Infinitiv-I-ით. დამხმარე ზმნა იუღლება, საუღლებელი ზმნის Infinitiv-I კი უცვლელად წინადადების ბოლოსი გადადის.

[რედაქტირება] მყოფადი II (Futurum-II)

Futurum-II იხმარება მომავალ დროში სავარაუდოდ შერულებული, დასრულებული მოქმედების აღსანისნავად. Futurum-II იწარმოება დამხმარე ზმნის werden-ის Prasens-ითა და საუღლებელი ზმნის Infinitiv-II-თი. (Infinitiv-II იწარმოება საუღლებელი ზმნის Partizip-II-ითა და დამხმარე ზმნებით haben ან sein. მაგ: lesen - gelesen haben; kommen - gekommen sein).

[რედაქტირება] არსებითი სახელი

არსებითი სხელი არის მეტყველების ნაწილი, რომელიც აღნიშნავს საგანს. გერმანულ ენაში არსებითი სახელები იყოფიან მამრობითი (maskulinum), მდედრობითი (femininum) საშუალო (neutrum) სქესიც სახელებად. არსებითი სახელის სქესი მხოლობით რიცხვში გამოიხატება სქესის შესაბამისი არტიკლით(der, die, das), ხოლო მრავლობითში სქესი არ ჩანს (die).

[რედაქტირება] სტატუსი

ოფიციალური ენა:

• ავსტრია
• ბელგია - ფრანგულთან და ნიდერლანდურთან ერთად.
• გერმანია
• იტალია
  • ტრენტინო-ალტო-ადიჯე
• ლიხტენშტაინი
• შვეიცარია - ფრანგულთან, იტალიურთან და რეტო-რომანულთან ერთად.
• დანია
• ლუქსემბურგი
• ევროპის კავშირი

გავრცელების არეალი:

• გერმანია
• ავსტრია
• შვეიცარია
• რუმინეთი
• ყაზახეთი
• აშშ
• კანადა
• სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები
• ლუქსემბურგი
• დანია
  • ჩრდილოეთ შლეზვიგი
• საფრანგეთი
  • ელზასი და ლოთარინგია
• პოლონეთი
  • აღმ.პომერანია და აღმ.სილეზია
• ნამიბია

[რედაქტირება] გრამატიკა

ვიკიწიგნებში არის სახელმძღვანელო:

გერმანული გრამატიკა

[რედაქტირება] ლექსიკა

ფრაზები და სიტყვები

• გამარჯობა - Guten Tag
• დილა მშვიდობისა - Guten Morgen
• საღამო მშვიდობისა - Guten Abend
• ღამე მშვიდობისა – Gute Nacht
• გამარჯობა (ფამილარული ფორმა) – Hallo
• გამარჯობა (ფამილარული ფორმა) - Grüß dich

• როგორ ხარ? - Wie geht es dir? Wie geht's?
• კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - (Herzlich) Willkommen
• გმადლობთ - Danke; Danke schön; Vielen Dank

• კი / არა - Ja / Nein
• გეთაყვა - Bitte
• ნახვამდის - Auf Wiedersehen; Tschüss

რიცხვები

• 1 - eins, 2 - zwei, 3 - drei, 4 - vier, 5 - fünf, 6 - sechs, 7 - sieben, 8 - acht, 9 - neun, 10 - zehn, 11 - elf, 12 - zwölf, 13 - dreizehn, 14 - vierzehn ... 20 - zwanzig, 30 - dreißig, 40 - vierzig... 100 - hundert, 1000 - tausend

[რედაქტირება] რესურსები ინტერნეტში

• დავალებები და სავარჯიშოები ქსელში (ონ-ლაინ)
• ქართულ გერმანული და გერმანული ქართული ონლაინ ლექსიკონი