Cabul - کابل

Vista da cidade de Kabul en 2002

Rúa da cidade de Kabul en 2002

Cabul (persa: کابل Kâb'l',) , é a capital e a meirande cidade de Afganistán, cunha poboación de 3.120.963 habitantes (2006).

Destes habitantes, un 57% son taxicos, un 25% pashtun, e 15% hazara.

Capital da provincia de Kabul, é un centro económico e cultural situado estratexicamente nun estreito val que rodea ao río Kabul, na parte alta das montañas antes do paso Khyber, a unha altitude media de 1765 m. Kabul comunícase coa fronteira de Tayikistán por un túnel baixo as montañas Hindu Kush. Os principales produtos de la rexión inclúen produtos textís, mobles e azúcre, se bien as continuas guerras dende 1979 limitaron la productividade económica da cidade. Kabul é actualmente unha das cidades con máis minas enterradas do mundo.

[editar] Historia

Kabul ten unha antigüidade de máis de 3.000 anos, crése que establecida entre o 2.000 e o 1.500 AC. No texto hindú Rig Veda menciónase la palabra "Kubhā" para referirse ao Río Kabul. Non hai claridade respecto do nome que recibía a cidade na antigüidade, de acordo a diversas fontes o asentamento coñecíase como Chabolo, Kophes, los persas no século III AC chabámana Kabura e o sabio chinés Xuanzang chamaa Gaofu, por exemplo.

No século I da nosa era, o príncipe Emperador Kushan conquista a cidade, permanecendo no Imperio ata o século III, nese período Kabul foi unha una das dúas capitais dos Kushan. No ano 435 conquistárona os Heftalitas (Hunos Blancos). Logo da súa derrota, os seus descendentes formaron unha curta dinastía en Kabulistán, chamada Kabul-Shahan, Quen construiron unha pared defensiva arredor da ciudade, para protexerse de posibles ataques dos árabes. Algúns restos desas paredes sobreviviron ata a actualidade.

No año 674 as invasiones islámicas alcanzan o actual territorio de Afganistán e conquistan Kabul. Con todo, no el siglo IX, coa llegada de Ya'qub bin Laith as-Saffar, fundador da dinastía sefardí do este de Irán, instáurase definitivamente o control islámico de Kabul e Afganistán.

Durante os seguintes séculos, a cidade foi sucesivamente controlada polos Samánidas, a dinastía Hindú Shahí, os Gaznávidas e o Imperio Gurida . No século XIII, as hordas mongoles ocuparon a cidade, e no século XIV volveu a rexurdir como centro de comercio, baixo o control de Tamerlán, quen casou coa irmá do gobernante de Kabul. Con todo, ao decaer o poder dos Timúridas (descendentes de Tamerlán), a ciudad conquistouna, no 1504, Babur, emperador mogol que instalou nela o seu cuartel xeral.

Nader Shah, emperador coñecido como o Napoleón Persa, conquistou a cidade en 1738, pero asasinárono 9 años máis tarde. Ahmed Sha, militar afgano que comandaba a guardia persoal de Nader Shah, asumiu o trono á muerte deste. Reafirmando o poder dos Pashtun, extendeu os sus dominios formando un novo Imperio Afgano. Por estár razón é considerado a cotío como o fundador da actual Afganistán. Trala súa morte, o seu fillo (Timur Shah Durrani), herda o poder, trasladando a capital de Afganistán de Kandahar a Kabul.

En 1826, Dost Muhammad asume como nuevo monarca afgano, con todo, en 1833 o Imperio Británico invade o país, ante o temor de que a influencia rusa se expandira ata as fronteiras da India, quen poñen no poder a un impopular goberno títere ao mando de Shah Shuja, dando comienzo á Primeira Guerra Anglo-Afgana, a cual finaliza en 1842 coa derrota dos británicos. Dost Muhammad resultou, entón, liberado do seu encarcelamento recobrando o seu trono.

En 1878, os británicos volven a invadir Afganistán, dando comezo á Segunda Guerra Anglo-Afgana, a cual se extende ata 1881, cando se retiran á India, deixando no poder a Amir Abdur Rahman. En 1919, o Rei Amanullah Khan asume o poder, iniciando unha serie de reformas occidentalizantes, decretando ademáis a independencia de Afganistán de todo control extranxeiro, na Mesquita de Id Gah, dando comezo á Terceira Guerra Anglo-Afgana. As negociacións de paz a propósito desta guerra conluíron en 1921. En 1929 Amanullah vese na obriga de abandonar Kabul, debido ao alzamiento do seu irmán Nadir Khan quen toma o poder. No 1933, Nadir Khan é asasinado, asumindo o trono o seu fillo, de tan só 19 años, Mohammed Zahir Shah, quen sería o último rei de Afganistán. En 2002 recibe o título honorario de "Padre da Patria".

En 1932, fúndase a primeira universidad afgana, a Universidade de Kabul. Comezando a crecer a cidade como centro industrial do país na decada de los anos 1940. Nos anos 1950, iníciase a pavimentación de rúas en Kabul. Nos 1960, a ciudad adquire caracerísticas máis cosmopolitas, abríndose a primeira tienda dunha cadea internacional (Marks & Spencer) de todo Asia Central, no 1967 inaugúrase o Zoolóxico de Kabul.

En 1969, rexístrase un alzamento relixioso en protesta pola creciente influencia soviética na política e a relixión del país, a cal se aplacará, encarcelando tamén aos seus líderes. No 1973, un golpe de estado, encabezado por el Primer Ministro Mohammed Daoud Khan, derroca ao rei, acabando coa Monarquía e instaurando unha República.

En 1975, un sistema de trolebuses eléctricos proveu de transporte público á cidade. O sistema construiuse coa asistencia técnica de Checoslovaquia. No 1979, A Unión Soviética invade o país, que instaló en Kabul o seu comando central durante os 10 años que durou o conflito entre o Gobierno pro-soviético e os rebeldes muyahidines. No 1989 Péchase a Embaixada de Estados Unidos en Kabul, trala retirada das tropas soviéticas. No 1992, derrócase ao goberno comunista de Mohammad Najibullah, caendo a cidade en poder de milicias locales, quen ao estar divididas en faccións continuaron loitando entre si. En decembro de 1992 detívose o último dos trolebuses da cidade, a causa do conflito armado, sendo reemplazados por un sistema de 800 autobuses públicos que continuou proporcionando o transporte á poboación. Sobre 1993, o servizo de electricidade e auga potable da cidade resultou completamente interrumpido.

En setembro de 1996 la ciudad cayó en poder de los Talibán, quen lincharon publicamente ao ex-presidente Najibullah e ao seu irmán. Trala victoria Talibán, as loitas na rúa entre as faccións finalizaron. Cinco anos máis tarde, en 2001, as forzas de Estados Unidos invadiron Afganistán, provocando la fuxida de los talibán de Kabul, mentres que a Alianza do Norte tomaba o control de la cidade. A partir de 2003, a cidade comezou lentamente a recuperarse, coa axuda do investimento estranxeiro.