جعبهابزار
شهر ری
| شهر ری | ||
|---|---|---|
|
||
| اطلاعات | ||
| کشور : | ایران  |
|
| استان : | تهران | |
| جمعیت : | ۲۹۷۷۱۱ | |
| وبگاه : | rey.gov.ir | |
| نامهای قدیمی : | راگا، رغه،... | |
| مساحت : | ۲۹۹۶ کیلومتر مربع | |
| شهردار : | علی محمدنژاد | |
شهر ری (
آوا پرونده) یکی از قدیمیترین شهرهای جهان و ایران و از شهرهای استان تهران است. تاریخ بنا ری به زمان اقوام آریایی میرسد و ری از تمام شهرهای ماد بزرگتر بود.[۲] ری در لغت به معنای شهرسلطنتی است. ساکن و اهل ری را رازی مینامند. [۳] ری در دورهای پایتخت ایران بوده است. این شهر در طول تاریخ به نام مختلفی خوانده میشده، راگا، رغه، ارشکیه، رام اردشیر، ام البلاد، ری شهر، و محمدیه از نامهایی بودند که ری در هر دوره به مناسبتی با یکی از این نامها خوانده میشده. [۴] بنابرآنچه که در اوستا آمده ری سیزدهمین شهری است که درجهان ساخته شدهاست.[۵]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
در بررسی عموم کتبی که در گذشته در باب تاریخ و جغرافیا تحریر شده برمیآید که آنها سعی داشتهاند زمان پیدایش و بانی شهر را معین سازند این شیوه نیز درباره شهرری به کار گرفته شده است. با این همه در بنای این شهر اختلاف بسیاری مشهود است. در کتاب نزههالقلوب آمده است ری را "شیث بنیآدم" بنا نهاده است. در مختصر البلدان ابن فقیه بنای ری را به احفاد "بیلان ابن اصبهان بن فلوج بن سام بن نوح" نسبت داده است.
رابرت كرپرتر، سیاح انگلیسی به پیروی از مولف کتاب آثارالبلاد نقل میکند "ایرانیان بنای این شهر را به هوشنگ پسربزرگ کیومرث نسبت می دهند."[۶]
ری در دوران پیش از اسلام مرکز بزرگ دینی زرتشتیان بوده و به وسیله مدیران موبد نوعی حکومت دینی نظیر واتیکان در آن وجود داشت و به طور کلی ری در دوران مادها و [هخامنشیان] وحتی قبل از آن نیز شهری مقدس به شمار می آمد. قرار گرفتن ری در مسیر جاده ابریشم که از آنجا به همدان می رفت علاوه بر جنبه مذهبی به ری اهمیت بازرگانی نیز می داده است، لذا مردم ری عموماً بازرگان و تاجر پیشه بودهاند.[۷]
ورود آریاییها در حدود هزاره دوم پیش از میلاد به ری و استقرار شعبهای از آنها در مسیر حرکت خود به شمال و غرب، آثاری از خود بر جای گذاشته که شواهد آن به صورت کورههای سفال پزی در کهریزک و نیز در سال 1373 در تپه معمورین در فرودگاه بین المللی امام خمینی به دست آمده است، پس از ورود به آریاییها که مهمترین آنها مادها و پارسها می باشند و در آمیختن آنها (مادها) با بومیانی که پیش از آنها در این سرزمین مستقر بودند این منطقه نیز در تقسیم بندی مادها به رماد رازی یا راگا ،راگس که در جنوب تهران قرار داشت قرار گرفت (720 - 550 پ.م) با پیروزی کوروش بر جد خود آژدهاک در سال (550پ.م) پایه های اولین امپراتوری بزرگ جهانی پیریزی شده که مدت دو قرن تا سال (330 پ.م) دوام یافت این امپراتوری علاوه برسرزمینهای واقع در محدوده حکومت ماد از شرق تا سند، غرب تا آسیای صغیر را نیز در بر می گرفت ، در تقسیم بندی داخلی تغییرات چندانی نسبت به دوره ماد داده نشد و ایالات مادی همچنان با همان نام بر جای ماندند در این دوره این منطقه در محدوده (رک) قرار داشته است . در بند 12 از ستون 1 متن پارسی باستان کتیبه بیستون آمده است:[۸]
| داریوش شاه گوید: پس از آن ، (فرورتیش) با سواران کم گریخت ، سرزمینی (ری) نام در ماد سو روانه شد... |
در بند 11 ستون 3 متن پارسی باستان بار دیگر از ری نام برده می شود.
| داریوش شاه می گوید : پس از آن من سپاه پارسی را از ری نزد ویشتاسپ فرستادم ... |
اسکندر مقدونی در تعقیب داریوش سوم از راه همدان به ری وارد می شود و ویرانیها به بار می آورد. پس از مرگ وی به دست سردارانش تقسیم شد و در این میان سلوکوس سردار نامی او با غلبه بر آنتیگون قسمت اعظم آسیای غربی را تصرف نموده و سلسله سلوکی را در سال (312 پ.م) تشکیل داد.[۹]
در عهد سلوکیان، در ری زلزلهای شدید روی داد، شهر بر اثر این زلزله ویران شد و سلوکوس اول (بین سالهای 312-280 قبل از میلاد) شهر را دوباره ساخت و نام زادگاه خود اورپس را بر آن نهاد ، به همین خاطر در دوران سلوکیان از شهر ری به نام اورپس در تاریخ یاد می شود.
در عصر اشکانیان به علت اینکه آثار بجا مانده از اشکانیان توسط سلسله بعدی یعنی ساسانیان از بین رفته است اطلاعات زیادی در دست نیست و لی آنچه مسلم است ری همچنان اهمیت خود را حفظ کرده و برج و باروی عظیمی در نزدیکیو ابتدای چشمه سوربن یا چشمه علی فعلی که اختصاص به شاهان و امرا داشت ساخته شده است . در این دوران ری به صورت یک مرکز دینی تجاری و قطب کشاورزی و دامداری به حیات خود ادامه داده است .
شهر ری در دوران ساسانیان از مراکز بزرگ دینی زرتشتیان بود و در آن به وسیله موبدان موبد نوعی حکومت دینی نظیر واتیکان وجود داشت. باید گفت ری در دوره ساسانیان شهر مقدس نامیده میشد و آتشکده ری از بزرگترین آتشکده های آن عصر بود که بقایای آن نیز هم اکنون وجود دارد.
در دوره پس از اسلام که سپاه ایران در جنگ نهاوند از مسلمانان شکست خورد و حکومت مرکزی از بین رفت، کشور ایران و ممالک تابعه آن نیز به تدریج تکه تکه گردیدند و تکلیف هر شهر از جمله ری به دست مرزبانان آن افتاد. پس از فتح ری نو یا ری زیرین به دستور نعیم بن مقرن و به دست همین زینبدی بنا شد و ری قدیم یا ری برین تخریب شد. ری نو در جنوب شرقی ری قدیم بنا گردید .
ری در آغاز قرن چهارم دوران پرشکوهی از رشد و توسعه خود را آغاز کرد و این عهد مرداویج دیلمی اولین شاه خاندان زیاری بود . مرداویج در سال 315 هجری در صحنه سیاست ظاهر شد و در سال 319 هجری استقلال یافت و پایتخت خود را ری قرار داد .
ری در حکومت رکن الدوله پایتخت او محسوب می شد و در این زمان بازهم بر اهمیت ری افزوده شد. در این دوره ری مرکز سیاسی فرهنگی ایران و جهان اسلام تبدیل شد و این امر رونق دانش و ادب را در این شهر درپی داشت .
ری در دوره اسلامی، پناهگاه فرمانداران بنیامیه بود. این شهر از کشمکشهای مذهبی آسیب بسیار دید و در سال 617 هـ. ق مردم آن، در تاخت و تاز مغولان قتل عام شدند. هنوز آثار حمله مغولان از بین نرفته بود که ری بار دیگر در سال 786 هـ.ق به دست سپاهیان تیمور به ویرانهای بدل شد و از آن پس، دیگر روی آبادی به خود ندید. ویرانه های ری قدیم هنوز نزدیک شهر کنونی ری باقی است. [۱۰]
[ویرایش] وجه تسمیه
نام ری در منابع باستانی به کرات و به اشکال گوناگون برده شده است. در پیوستهای غیررسمی منسوب به تورات کتاب مقدس یهودیان به نامهای "تربیت" و "ژودیت" به ترتیب این شهر به نام "راگس" و "راگو" ذکر شده است.
در کتاب مقدس زرتشتیان نام ری از چند جهت برده شده است. یکی از آن جهت که این شهر زادگاه زرتشت بوده که آن را به نام "رغه" و "راگا" یاد شده است. در کتیبه بیستون که سنگ نبشتهای از داریوش است نیز رگا نامیده شده است.
سلوکیان به ری "اروپا" و اشکانیان "ارشکیه" لقب داده بودند. اشکانیان این شهر را پایتخت خود قرار داه بودند. ولی وقتی ساسانیان به پادشاهی میرسند دوباره این شهر را به نام باستانی آن، "ری" نامیدند.
در بسیاری از منابع اسلامی "محمدیه" عنوان دیگری برای ری ذکر میشود. این تعداد نام برای شهرری از آن جهت بود که هر کدام از شاهان که کمر به آبادانی این شهر میبستند نام دلخواه خود را بر آن مینهادند.
ری درلغت بمعنای شهرسلطنتی است. ری دورانهای بسیارپرشکوهی راپشت سرگذاشتهاست. ساکن و اهل ری را رازی مینامند که در نامهای زکریا رازی و ابولفتوح رازی و دیگران دیده میشود.[۱۱]
[ویرایش] جغرافیا
شهرری به عنوان یکی از شهرستانهای استان تهران، با وسعت 2996 کیلومترمربع، جمعیّتی نزدیک به یک میلیون نفر را در خویش جای دادهاست.
شهرستان ری محدودهای است با مساحت ۲۲۹۳ کیلومتر مربع از شمال به تهران، از شرق به شهرستان ورامین، از جنوب به استان قم واز غذب به شهرستان های کرج و ساوه محدود می شود. شهر ری در ارتفاع 1062 متری از سطح دریا واقع شده است.
مهم ترین رودخانه هایی که در محدوده ی شهرستان ری جریان دارند؛ رودخانه های کرج، جاجرود، شور و سرخه حصار هستند. به طور کلی شهرستان ری در ناحیه دشتی استان تهران واقع شده و تنها کوه بی بی شهربانو در شمال شرقی و کوه آزاد در 21 کیلومتری جنوب غربی آن قرار گرفته است.
شهرری در مسیر راه آهن تهران ـ مشهد و تهران ـ بندر ترکمن و در 15 کیلومتری ایستگاه راه آهن تهران قرار دارد. سابر مسیرهای دسترسی به این منطقه عبارتند از:
1ـ راهی به سوی جنوب غربی که از کنار دریاچه قم می گذرد و 125 کیلومتر از شهر ری تا قم فاصله دارد. 2ـ راهی به سوی جنوب شرقی از طریق بزرگ راه به درازای 40 کیلومتر که به شهر ورامین می پیوندد. 3ـ بزرگ راه تهران ـ قم 4ـ جاده کمربندی که بزرگ راهش مهم است و جاده قدیم کرج و بزرگ راه در 4 کیلومتری تهران ـ کرج واقع است. 5ـ راه های روستایی که به شهر منتهی می شوند.
این شهرستان از نظر تقسیمات کشوری دارای ۳ بخش «فشاپویه – کهریزک – مرکزی» و ۶ دهستان و ۱۳۰ روستای دارای سکنه است جمعیت شهرستان بر اساس آمار سال 1385 بالغ بر 297711 نفر است.[۱۲]
[ویرایش] آثار تاریخی
ری تنها منطقه باستانی استان تهران است که دارای آثار تاریخی و مکان های دیدنی زیادی است. این منطقه قطب توسعه توریسم مذهبی استان تهران نیز به شمار می آید. جاذبه های تاریخی شهرستان ری بر جاذبه های طبیعی منطقه غالب است. قدمت طولانی و سابقه کهن ری سبب شده که آثار تاریخی بسیار قدیمی مانند باروی ری برین - که مربوط به سده های قبل از میلاد است - در این شهر وجود داشته باشد. برخی از مهمترین اثار تاریخی های شهر ری عبارتند از:
[ویرایش] آثار تاریخی پیش از اسلام
[ویرایش] آثار تاریخی پس از اسلام
- بازار ری
- کاروانسرای شاهعباسی (شهر ری)
- برج طغرل
- قلعه طبرک
- استودان گبرها
- برج نقارهخانه
- زندان هارون
- گنبد امیر اینانج
- کاروانسرای کنارگرد
- قلعه گبری
[ویرایش] اماکن مذهبی
شهرری بیش از آنکه به دلیل آثار تاریخی و باستانی مشهور باشد، به عنوان یک شهر مذهبی شناخته میشود. آرامگاههای متعددی از منسوبان به امامان شیعیان در شهر ری وجود دارد. آرامگاه شاه عبدالعظیم یکی ازمهمترین آثار مذهبی شهرستان ری است. برخی از مهمترین آرامگاه های شهر ری عبارتند از:
- آرامگاه ابن بابویه
- آرامگاه امامزاده ابراهیم (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده ابوالحسن (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده ابوالقاسم (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده اسماعیل (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده ایوب و یوشع
- آرامگاه امامزاده حسین (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده رقیه (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده سه برادران
- آرامگاه امامزاده شاهزاده ابراهیم و شاهزاده اسحق
- آرامگاه امامزاده شاهزاده حسین (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده شعیب (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده طاهر (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده عبدالله (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده علی و قاسم
- آرامگاه امامزاده عین و غین (شهر ری)
- آرامگاه امامزاده غیبی
- آرامگاه امامزاده هاجر خاتون
- آرامگاه امامزاده هادی (شهر ری (مسجد ماشاء الله)
- آرامگاه امامزاده یعقوب (شهر ری)
- آرامگاه بیبیزبیده
- آرامگاه بیبیشهربانو
- آرامگاه جوانمرد قصاب
- آرامگاه سه دختران
- آرامگاه شاه عبدالعظیم
[ویرایش] اماکن عمده ری
[ویرایش] محله ها
محلّه باطان، پالانگران، جیلاباد (یا گیلاباد)، دررشمان، درشهرستان، درعابس، درکنده، در مصلحگاه، دروازه جاروب بندان، دیرینه قبه، رویان، زامهران، زعفران جای، ساربانان، سرای ایالت سیزین، شافعیّه فخرآباد، فلیان (یا بلیان)، کلاهدوزان، کوی اصفهانیان، کوی فیروزه، مهدی آباد، ناهک(یا ناهق)، نصرآباد و مشهد امیرالمؤمنین.[۱۳]
[ویرایش] کوچه ها و خیابانها
کوچه حنظله، دینار، ساسان، الموالی، صوفی، در بازار روده (حسن صباح در آنجا خانه داشت)، خیابان سرکه در قرن دوّم و سوّم هجری شهرت و عظمتی داشت، خیابان ساربان(یا ساربانان) و علاوه بر اینها خود بازارها در حکم شوارع بودند . [۱۴]
[ویرایش] بازارها
بازار باب الجبل، باب سین، باب هشام، بلیان، چهارسوق یا چهار بازار، بازار دهک نو، بازار روده، که این بازار از همه بازارها معمورتر و آبادتر بوده است. بازار ساربانان، بازار نرمه یا رسته نرمه، که منسوب به دیه نارمک است و بازار نصرآباد بازارها گویا بیشتر مکشوف و بدون سقف بوده است .[۱۵]
[ویرایش] دروازه ها
دروازه آهنین، باطان،که از آنجا به سوی عراق و بغداد می رفتند. دروازه بلیّان که این حدود جوانمرد قصاب فعلی واقع بوده که از آنجا به قزوین می رفتند، دروازه جاروب بندان، باب الحراب دروازه حنظله، دروازه خراسان، دروازه دولاب، در راس الروده، در رشقان یا رشکان، در زامهران باب سین یا باب الصّین، باب الصبرین، در عابس، درغناب، درکنده، دروازه کوهکین که از آنجا به طبرستان می رفتند، باب المدینه یا در شهرستان، در مصلحگاه و دروازه هشام که از آنجا به قومس و خراسان می رفتند .[۱۶]
[ویرایش] گورستانها
به دلیل قدمت ری گورستانهای قدیمی در شهر ری قرار دارد که مدفن بسیاری از مشاهیر تاریخی و مذهبی ایران است. گورستان ابن بابویه، گورستان امامزاده عبدالله، گورستان آرامگاه شاه عبدالعظیم، گورستان بهشت زهرا از این جمله هستند.
[ویرایش] مشاهیر شهرری
محمدبن زکریای رازی، شیخ صدوق، شیخ ابوالفتح رازی، صوفی رازی، شیخ کلینی، بدیع الزمان فروزان فر، خجندی رازی از مشاهیر علمی ، فرهنگی ، حماسی و ادبی شهرری هستند .
[ویرایش] اقتصاد
بازرگانی، صنعتگری، کشاورزی و دامداری از مشاغل اصلی اهالی این شهر ری به شمار می رود. شهر ری از نظر کشاورزی بسیار فعال و 50% آن به طریقه صنعتی و مکانیزه و مابقی به روش نیمه مکانیزه و سنتی انجام می گیرد، فرآورده های کشاورزی شامل گندم، نباتات، علوفهای، پنبه، چغندر قند و ذرت و ترهبار می باشد. از لحاظ باغداری 2000 هکتار از اراضی شهر ری را تاکستان پوشانده و 2000 هکتار آن شامل سیب گوجه، آلو، زرد آلو، هلو، آلبالو و گلابی است. جهت آبیاری زمینهای زیر کشت و باغات از چاههای عمیق و نیمه عمیق استفاده می گردد. ضمنا اداره کل کشاورزی استان تهران برای هدایت آب رودخانه کن به منطقه کم آب فشاپویه کانالی در 2 فاز حفر کرده که آب مورد نیاز منطقه فشاپویه را تامین مینماید.[۱۷]
در رشته صنایع، کارخانجات صنعتی و تولیدی مستقر در شهرستان ری نیروهای زیادی به خود جذب نموده که عبارتند از: پالایشگاه تهران، روغن پارس و اسو، چیت سازی ری ، گلیسیرین و صابون دولتی (اتکا) ،ریسندگی و بافندگی ممتاز ایران، توری بافی ایران، بنز خاور، ریسندگی الیاف، سیمان ری، کنسرو سازی شمشاد، روغن ورامین، شرکت سهامی کفش اطمینان، روغن نباتی گل، ظروف لعابی قائم، روغن نباتی مارگارین، پلاسکو سازی (سانتال)،دیگر تولید صنایع این شهرستان را در دست دارند که از نظر اقتصادی و ایجاد بازار کار سهم به سزایی را در رشته اقتصادی ایفا می نمایند.[۱۸]
[ویرایش] شهرت شهر ری
شهرت اصلی شهر ری بیشتر به خاطر وجود بارگاه عبدالعظیم حسنی در آن بودهاست. به طوریکه تا سالها پیش از آن به (شاه عبدالعظیم) یاد میشد، ضمن اینکه این شهر از قدیمی ترین مناطق کشور نیز به شمار رفته، آثار باستانی فراوانی را در خویش جای دادهاست.[۱۹]
در واقع شهرری را میتوان مادر تهران دانست امّا با گسترش تهران و انتخاب آن به عنوان پایتخت، از توجّه به ری کاسته شد اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی تغییرات و تحوّلات بسیاری در بافت شهری و معماری منطقه بوجود آمد به طوریکه چهره شهر کاملا دگرگون شد و مراکز متعّدد فرهنگی، تفریحی و اجتماعی در آن تأسیس و نقاط مختلف شهر به وسیله خیابانهای مدرن، بزرگراه و پلهای روگذر و زیرگذر به هم متّصل شد.
نزدیکی شهرری به آرامگاه روحالله خمینی و فرودگاه بین المللی امام خمینی، و قرارداشتن پالایشگاه تهران در محدوده آن، اهمّیّت جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی آن را دوچندان کردهاست. ری به دلیل قرارگرفتن مرقد امامزادگان بسیاری که معروفترین آنها آرامگاه شاه عبدالعظیم میباشد یکی از قطبهای مذهبی ایران محسوب میگردد.[۲۰]
کوچههای انتهای خیابان عظیمآباد شهر ری را تا چندی پیش، سر کورهها مینامیدند چرا که در اطراف این محله کورههای آجرپزی بود. محمد محمدی ریشهری، از فعالان عمده نزدیک به آیتالله خمینی اهل این محل بوده.[۲۱]
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
- ↑ سایت اطلاعرسانی مرکز آمار ایران بازدید پنجشنبه ۱۸مهر ۱۳۷۸
- ↑ ری در زمان طبری، نیکطبع، پروانه. سمينار بينالمللي طبري، شهريور 1368، دانشگاه مازندران. در قالب پیدیاف
- ↑ ایران باستان، حسن پیرنیا. جلد سوم. ص 2645
- ↑ گشت و گذاری در شهر تاریخی ری، بیبیسی فارسی
- ↑ راگا سرزمینی کهن، روزنامه کارگزاران، شماره 570 ، پنجشنبه،31 مرداد ، 1387
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ معرفی اجمالی ری و فهرست آثار تاریخی - فرهنگی آن ، سایت میراث فرهنگی استان تهران
- ↑ معرفی اجمالی ری و فهرست آثار تاریخی - فرهنگی آن ، سایت میراث فرهنگی استان تهران
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ ایران باستان، حسن پیرنیا. جلد سوم. ص 2645
- ↑ سایت اطلاعرسانی مرکز آمار ایران
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ کریمیان، حسین: ری باستان، جلد اول، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۴۵.
- ↑ معرفی اجمالی ری و فهرست آثار تاریخی - فرهنگی آن ، سایت میراث فرهنگی استان تهران
- ↑ معرفی اجمالی ری و فهرست آثار تاریخی - فرهنگی آن ، سایت میراث فرهنگی استان تهران
- ↑ راگا سرزمینی کهن، روزنامه کارگزاران، شماره 570 ، پنجشنبه،31 مرداد ، 1387
- ↑ راگا سرزمینی کهن، روزنامه کارگزاران، شماره 570 ، پنجشنبه،31 مرداد ، 1387
- ↑ محمدی ریشهری، محمد، خاطرهها، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ دوم ۱۳۸۳، ص۱۶.
[ویرایش] پیوند به بیرون
- فهرست آثار محدوده شهرستان ری، میراث فرهنگی تهران
- فرمانداری شهرستان ری
- دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||
| |||