Alfabeto

Alfabetoa hizkuntza idatzian komunikatzeko erabiltzen den sinboloen multzoa da, beti ere sailkapen batekin. Alfabeto hitza bi lehenengo letra grekoetatik dator alfa (α) eta beta (β).

[aldatu] Alfabetoak

[aldatu] Arabiar alfabetoa

[aldatu] Armeniar alfabetoa

[aldatu] Batak alfabetoa

[aldatu] Alfabeto zirilikoa

Artikulu nagusia: Alfabeto ziriliko

Alfabeto Zirilikoa (edo "azbuka", bere lehenengo letren antzinako izenengatik) sei eslaviar hizkuntzatan (bielorrusiera, bulgariera, mazedoniera, errusiera, serbiera eta ukrainera) eta lehengo Sobiet Batasunaren Asiako eta Sortaldeko Europako beste hizkuntza askotan erabilitako alfabetoa da.

* letra arkaikoak

Hurrengo taulan ikus ditzakegu alfabeto zirilikoaren letra etzan eta ez-etzanen arteko ezberdintasunak, Errusieraren usadioaren arabera.

Hasi berriontzat nahasgarriak suerta daitezkeen ikur etzanak (irudi guztiz ezberdinak izateagatik, edo berarekin zerikusirik ez duen Latin alfabetoaren letra baten antza handia izateagatik) era berezian markatuta agertzen dira.

Zure nabegatzaileak ikur zirilikoak erabili ezin badu, ikus dezakezu alfabeto zirilikoa irudi batean.

[aldatu] Georgiar alfabetoa

[aldatu] Gotiko alfabetoa

[aldatu] Alfabeto grekoa

Alfabeto Grekoaren letrak eta haiengandik eratorriak hurrengoak dira (ahoskera International Phonetic Alphabetaren arabera jarria):

Letra	Izena		Ahoskera2		Dagokion letra Feniziarra	Transliterazio3
	Greziera	Ingelesa	antzinakoa	oraingoa		antzinakoa	oraingoa
Α α	ἄλφα	Alpha	[a] [aː]	[a]	'Aleph	a	a
Β β	βῆτα	Beta	[b]	[v]	Beth	b	v
Γ γ	γάμμα	Gamma	[g]	[ʝ], [e̞] edo [i] aurrean; [ɣ] ostantzean	Gimel	g	g
Δ δ	δέλτα	Delta	[d]	[ð]	Daleth	d	d
Ε ε	ἒ ψιλόν	Epsilon	[e]	[e̞]	He	e	e
Ϝ ϝ 1	Ϝαυ ?	Digamma	[w]	-	Waw	w	-
Ζ ζ	ζῆτα	Zeta	[zd], later [zː]	[z]	Zayin	z	z
Η η	ἦτα	Eta	[ɛː] ([h])	[i]	Heth	e	i
Θ θ	θῆτα	Theta	[tʰ]	[θ]	Teth	th	th
Ι ι	ἰῶτα	Iota	[i] [iː]	[i], [j]	Yodh	i	i
Κ κ	κάππα	Kappa	[k]	[c], [e̞] edo [i] aurrean; [k] ostantzean	Kaph	k, c	k
Λ λ	λάμβδα	Lambda	[l]	[l]	Lamedh	l	l
Μ μ	μῦ	Mu	[m]	[m]	Mem	m	m
Ν ν	νῦ	Nu	[n]	[n]	Nun	n	n
Ξ ξ	ξῖ	Xi	[ks]	[ks]	Samekh	x	x
Ο ο	ὄ μικρόν	Omicron	[o]	[o̞]	'Ayin	o	o
Π π	πῖ	Pi	[p]	[p]	Pe	p	p
M 1 (Ϻ ϻ)		San	([z])	-	Tsade	s	-
Q 1 (Ϟ ϙ)		Qoppa	([k])	-	Qoph	q	-
Ρ ρ	ῥῶ	Rho	[r], [r̥]	[ɾ]	Resh	r (ῥ: rh)	r
Σ σ ς (final)	σῖγμα	Sigma	[s]	[s]	Shin	s, ss (bokal artean)	s
Τ τ	ταῦ	Tau	[t]	[t]	Taw	t	t
Υ υ	ὒ ψιλόν	Upsilon	([u]) [y] [yː]	[i]	from Waw	u, y (kontsonante artean)	y, v, f
Φ φ	φῖ	Phi	[pʰ]	[f]	jatorria eztabaidatua (ikus testua)	ph	f
Χ χ	χῖ	Chi	[kʰ] ([ks])	[ç], [e̞] edo [i] aurrean; [x] ostantzean		ch	ch
Ψ ψ	ψῖ	Psi	[ps]	[ps]		ps	ps
Ω ω	ὦ μέγα	Omega	[ɔː]	[o̞]		o, ô	o
Ϡ ϡ 1		Sampi	([ss] [ks])	-

(1): Alfabetotik goiz kendutako letra, orain "klasiko"a deitzen den aroa baino lehenago. Eite larrian bakarrik erabiltzen zen; letra xeheak erdi-aroko asmakuntza dira.
(2): Ahoskera arkaikoak (aro klasikoa baino aurrekoak) parentesi artean erakusten dira.
(3): Zehetasunak eta beste transliterazio sistemak ikusteko ikus Transliteration of Greek into English.

[aldatu] Hebrear alfabetoa

Hebrear alfabetoa hurrengo taulan agertzen diren letrez osatuta dago. Letra batzuk taiu ezberdina dute hitzen amaieran erabiltzen direnean: taulan forma horiek forma arrunten azpian agertzen dira.

[aldatu] Deskripzio laburra

Biek, antzinako Hebrear idazkerak eta gaur egungo Judutar idazkerak modu bakar bateko letrak dituzte, baina gaurko idazkeran letra batzuk forma bereziak dituzte hitzen amaierean doazenean. Hebrear alfabetoa abjad bat da: bokaleak normalean ez dira idazten. Idazten direnean א alef, ה he, ו vav edo י yod moduko kontsonante ahul bat aurreko bokal batekin elkartu eta desagertu delako da; edo, kasu horien analogiaz, beste forma batzuk idazterakoan.

Bokalen soinu egokiak mantentzeko, idazleek nikud (ניקוד; hitzez hitz: "applying points") izendatutako ikur diakritikozko multzo batzuk asmatu dituzte. Haien arteko bat, Tiberiar sistema, da gehien iraun duena. Aaron ben Moses ben Asher-ek, eta bere familiako hainbat belaunaldik, asmatu eta bizirik mantendu ei zuten sistema. Puntu hauek normalean xede berezientzako bakarrik erabiltzen dira: Bibliaren liburuak aztertzeko asmoarekin, poesian, edo hizkuntza umeei irakasterakoan. Tiberiar sistemak baditucantillation izendatutako marka batzuk ere, liburu santuen zati batzuk zelan abestu behar diren esateko erabiliak, eta "crown" izendatutako edergailu batzuk Torah-ren bilduetan bakarrik erabiliak.

[aldatu] Taula nagusia: Izena eta transliterazioa

Hurrengo taulan Hebrear alfabetoaren letra bakoitzarentzat agertzen dira: dagozkion ikur idatzia edo ikur idatziak, bere izen edo izenak, bere transliterazioak Latindar alfabetoa erabiliz egindako lan akademikoetan, eta bere ahoskera berreraikitako forma historikoetan eta dialektoetan Nazioarteko alfabeto fonetikoa erabiliz. Letra batentzat ikur bi erakusten badira, ezker aldekoa hitzen amaieretan agertzen dena da (edo eskuma aldekoa, zure nabegatzaileak testuak eskumatik ezkerrera jartzea onartzen ez badu).

[aldatu] Feniziar alfabetoa

[aldatu] Latindar alfabetoa

[aldatu] Runikar alfabetoa